Ziektebeelden

« overzicht

Maagklachten

Oorzaak /diagnose Maagklachten zijn niet-acute klachten van zuurbranden, misselijkheid, pijn in epigastrio, opgeblazen gevoel of snelle verzadiging waarvan de oorzaak naar alle waarschijnlijkheid ligt in het bovenste deel van de tractus digestivus. Endoscopisch onderzoek is een belangrijk hulpmiddel bij het opsporen van de oorzaken van maagklachten. Met behulp van endoscopie is het mogelijk ulcuslijden en oesofagitis aan te tonen, onderzoek naar infectie met H. pylori (maagbacterie) uit te voeren en een maligniteit uit te sluiten. Bij één op de vier à vijf patiënten wordt bij endoscopie de diagnose ulcus duodeni, ulcus ventriculi of oesofagitis gesteld

 

Vervolgbeleid na uitslag

Geen klinisch relevante afwijkingen: als er ook geen duidelijke refluxklachten zijn is hier sprake van functionele maagklachten . Zo nodig kan men symptoombestrijdende middelen voorschrijven.

Oesofagitis: behandeling met medicatie is aangewezen

Ulcus duodeni: hierbij gaat men ervan uit dat er een H.pylori (Hp) infectie is, die met een eradicatiekuur (2 soorten antibiotica en een zuurremmer) moet worden behandeld.

Ulcus ventriculi: de MDL(maag/darm/lever)-arts neemt biopten om onderzoek te doen naar de aanwezigheid van een Hp-infectie en naar maligniteit. Bij een positieve uitslag voor Hp schrijft de huisarts een eradicatiekuur voor, gevolgd door 3 weken nabehandeling met een maagzuurremmer. Bij Hp-negatieve ulcera (bijv. door gebruik van NSAID) schrijft de huisarts alleen een maagzuurremmer voor.

Maligniteit: verwijzing naar de 2e lijn.

Andere ernstige aandoeningen (zoals achalasie, slokdarmvarices, Candida-oesofagitis, poliepen, benigne tumoren, divertikels, hypertrofische gastropathie, corpus alienum):  verwijzing naar de 2e lijn of overleg.

Oorzaken:

Bij het ontstaan van maagklachten kunnen vele factoren een rol spelen. Voorbeelden van exogene factoren zijn geneesmiddelen, roken en voeding. NSAID's[1] remmen de prostaglandinesynthese, waardoor de bescherming van het maagslijmvlies afneemt. Bovendien kan orale inname van acetylsalicylzuur het maagslijmvlies lokaal beschadigen. Maagklachten komen bij gebruik van NSAID's veel voor, ook bij kortdurend gebruik en bij lage doseringen. Zo geeft acetylsalicylzuur al bij een dosering van minder dan 300 mg per dag een verhoogd risico op maagbloedingen.

Over de rol van psychische factoren bij maagklachten wordt wisselend gerapporteerd. Het blijkt dat patiënten met maagklachten vaker last hebben van angst, depressiviteit en stress. Hoewel niet is aangetoond dat psychische factoren een directe oorzakelijke factor bij het ontstaan van maagklachten zijn, blijken ze een belangrijke rol te spelen bij de beleving van klachten en de presentatie ervan op het spreekuur.

Verschijnselen

De meest voorkomende klachten zijn een opgeblazen gevoel, oprispingen, misselijkheid en pijn of een branderig gevoel in de maagstreek.

Onder refluxklachten wordt verstaan: klachten van retrosternaal branden met of zonder zure regurgitatie (terugstroming van voedsel uit maag naar mond), veelal uitgelokt door eten en houding. De specificiteit van deze klachten is voldoende voor de diagnose ‘gastro-oesofageale refluxziekte’.

Dyspeptische klachten: Klachten te herleiden tot de maag, te weten misselijkheid en/of opgeblazen gevoel in epigastrio en/of snelle verzadiging, met of zonder pijn.

Soms kunnen kortdurende episoden van pijn achter het borstbeen (retrosternale pijn) als variant van zuurbranden worden gezien. Soms is de pijn echter zo intens dat gedacht wordt aan een hartafwijking.

Maagklachten met alarmsymptomen

Alarmsymptomen: haematemesis (bloed braken), melaena (zwarte dunne stinkende ontlasting), aanhoudend braken, passagestoornissen, onbegrepen gewichtsverlies, anemie.

Bij alarmsymptomen is een gastroduodenoscopie (met een endoscoop naar afwijkingen in de slokdarm, maag en twaalfvingerige darm kijken; ziekenhuis) geïndiceerd.

Behandeling

Bij de behandeling van maagklachten wordt onderscheid gemaakt tussen reflux- en dyspeptische klachten.

Bij de behandeling van dyspepsie wordt onderscheid gemaakt tussen dyspepsie zonder pijn en dyspepsie met pijn.

Reflux-klachten:

Niet-medicamenteuze adviezen

  • Stoppen met roken.
  • Minder of geen alcohol gebruiken.
  • Gebruik van een NSAID zo mogelijk staken.
  • Voorzichtig zijn met koolzuurhoudende of zure dranken, vetrijke maaltijden, chocolade en pepermunt.
  • Bij overgewicht: afvallen.
  • Bij nachtelijke klachten: hoofdeinde van het bed op klossen zetten.

Geneesmiddelen (door arts) :

  • Antacida
  • Ranitidine
  • Protonpompremmers (PPI’s) : omeprazol, pantoprazol
  • Anti-emetica:  domperidon
  • Antimicrobiële middelen:  bijv. Amoxicilline, Claritromycine, Metronidazol, Tetracycline

Aandachtspunten voor de praktijkverpleegkundige

  • zie preventie van complicaties door NSAID’s  (richtlijn maagklachten)

Patiënten ouder dan 70 jaar en patiënten met ulcuslijden of ulcuscomplicaties in de voorgeschiedenis hebben bij het gebruik van NSAID's een sterk verhoogd risico op complicaties, zoals een perforatie of een bloeding uit de tractus digestivus . Andere risicofactoren zijn: leeftijd 60-70 jaar; ernstig invaliderende reumatoïde artritis, hartfalen of diabetes, het gebruik van anticoagulantia of acetylsalicylzuur, het langdurig gebruik van een hoge dosering van een NSAID, corticosteroïden of specifieke serotonineheropnameremmers (SSRI's).

Probeer bij patiënten met een verhoogd risico op complicaties het voorschijven van NSAID's zo veel mogelijk te vermijden (in overleg met de arts!). Voor pijnstilling volstaat in veel gevallen paracetamol in een voldoende hoge en frequente dosering. Is het langdurig voorschrijven van een NSAID toch noodzakelijk, dan wordt geadviseerd dit te combineren met een maagzuurremmer.

  • Tips en adviezen:
  • Eet regelmatig en kauw het eten goed.
  • Vermijd erg grote en/of vette maaltijden.
  • Koffie, pepermunt, chocolade, koolzuurhoudende dranken, sterk gekruide voedingsmiddelen met mate gebruiken
  • Draag geen strakke kleding. Door lossere kleding te dragen en de riem minder strak  te doen wordt de druk op de buik minder
  • Aandacht geven bij stress als achterliggende factor, of aan het omgaan met pijn
  • Probeer stress zoveel mogelijk te vermijden en zorg voor voldoende ontspanning zorg voor voldoende beweging
  • Zorg voor een gezond lichaamsgewicht; overgewicht, maar ook ondergewicht kan klachten veroorzaken of verergeren.


[1] NSAID's (afkorting van non-steroidal anti-inflammatory drugs) zijn ontstekingsremmende geneesmiddelen. Voorbeelden van NSAID's zijn ibuprofen, diclofenac, meloxicam, naproxen, etofenamaat, celecoxib. Het acetylsalicylzuur (aspirine, Aspegic) wordt ook tot de NSAID's gerekend.

 

 

Richtlijnen / standaarden

NHG-standaard maagklachten: samenvatting: http://nhg.artsennet.nl/kenniscentrum/k_richtlijnen/k_nhgstandaarden/Samenvattingskaartje-NHGStandaard/M36_svk.htm

Multidisciplinaire richtlijn maagklachten 2004 (NHG /CBO)

Literatuur

  • Maag-, darm en leverziekten in beeld - J.F.W.M. Bartelsman -  september 2007; 120 pagina's  ISBN 9789031350117
  • MAAGKLACHTEN 3.0B  (richtlijn proeftuinfarmaciegroningen)

 

Websites

http://www.mlds.nl/ziekten/maag/

landelijke transmurale afspraak maagklachten: http://nhg.artsennet.nl/kenniscentrum/k_richtlijnen/k_samenwerking/k_ltas.htm

http://www.maagproblemen.info/

http://www.knmp.nl/producten-diensten/publieksvoorlichting/publieksfolders-1/maagklachten publieksfolder maagklachten