PLATFORM OUDERENZORG
Voor Praktijkverpleegkundigen & Praktijkondersteuners
Zoek in kennisbank:

Dit artikel delen via:
Depressie
Depressie

Oorzaak:

Een depressie is een emotionele toestand, die zich uit in somberheid, moedeloosheid, een lage zelfwaardering en soms een onvermogen om zichzelf te handhaven. Deze verschijnselen houden ten minste 2 weken aan en als gevolg hiervan komt het dagelijks functioneren onder druk te staan. Ouderen hebben een hoger risico om een depressie te krijgen omdat zij veel vaker te maken hebben met stressvolle gebeurtenissen, tegenslagen en verlies of door chronische ziekten, pijn en afname van functioneringsvermogen. Bij ouderen is eerder sprake van aandoeningen die het centraal zenuwstelsel beinvloeden en daardoor ook de stemming, bijv: dementie, CVA of ziekte van Parkinson. Meestal ontstaat een depressie geleidelijk.

Verschijnselen:
Minor depressive disorder = beperkte depressie (2 tot 4 criteria)
Major depressive disorder (DSM-IV[1]) = depressieve stoornis (5 van de criteria)

  1. Verdrietig, leeg, down, sombere gelaatsuitdrukking
  2. Interesseverlies
  3. Verlies van eetlust, gewichtsverandering
  4. Moeite met in- of doorslapen
  5. Snel geirriteerd, vijandige houding of juist geremd en apathisch
  6. Moe en lusteloos, verlies van energie
  7. Schuldgevoelens en gevoelens van waardeloosheid
  8. Zich moeilijk kunnen concentreren en/of beslissingen kunnen nemen
  9. Telkens aan de dood denken of dood willen

In ieder geval is sprake van de eerste 2 symptomen. Deze symptomen belemmeren het dagelijks functioneren. Een in een vroeg stadium gediagnosticeerde depressie heeft ook bij ouderen goede behandelperspectieven. Daarom is het juist bij ouderen met een verhoogd risico op een depressie goed om standaard te screenen. Bijvoorbeeld; met behulp van de GDS (geriatrische depressieschaal).

Risicofactoren voor een depressie op latere leeftijd:
De belangrijkste risicofactoren voor het ontstaan van een depressie op latere leeftijd zijn:

  • cognitieve stoornissen
  • gebrek aan of verlies van sociale contacten
  • lichamelijke ziekten
  • functionele beperkingen
  • een eerdere depressie
  • het vrouwelijke geslacht

Bron: Djernes, J.K. (2006). Prevalence and predictors of depression in populations of elderly: a review. Acta Psychiatrica Scandinavica, 113, 372-387.

Gevolgen van een depressie:
Depressies kunnen zeer ingrijpende gevolgen hebben voor de persoon en hun omgeving. Naast het psychisch lijden en de beperkingen in het sociale leven van de cliënt, hebben depressies vaak grote gevolgen voor relaties. Partners kunnen overbelast worden of de relatie met de kinderen raakt mogelijk verstoord. De depressie kan ook leiden tot een toenemend isolement.

Behandeling:

  • uitsluiten van een somatische aandoening (bijv. anemie, vitaminegebrek, hypothyreoïdie)
  • gebruik maken van lijsten om diagnose te bevestigen (bijv. Cornell scale for Depression in the elderly)
  • stepped care interventie (zie multidisciplinaire richtlijn depressie addendum ouderen), bijv. door eerst een cursus (zoals in de put, uit de put) of leefstijladviezen. Als na een kwartaal de klachten onverminderd aanwezig zijn, volgt er een volgende stap in de behandeling
  • mensen die lijden aan ernstigere vormen beginnen eerder met antidepressiva (NB: effect van medicamenteuze behandeling bij minor depression is zeer beperkt!)
  • psychotherapie: de oudere moet in staat zijn om nieuw gedrag aan te leren en ook gemotiveerd zijn om er zelf mee aan de slag te gaan
  • multidisciplinaire behandeling en evaluatie

NB: Bij differentiaaldiagnostische problemen, bij een ernstige depressieve stoornis en bij onvoldoende effect van een niet medicamenteuze psychotherapeutische behandeling en/of een medicamenteuze behandeling, is consultatie van een (ouderen) psychiater noodzakelijk.

Medicatie mogelijkheden bij ouderen:

  • Citalopram: selectieve serotine heropname remmer of SSRIs. Start 10 mg, na 1 week 20 mg speciale aandachtspunten: ouderen, vooral vrouwen- en gebruikers van diuretica hebben verhoogde kans op hyponatriaemie (Na+ controle bij verdenking daarop: moeheid, lethargie, slaapstoornissen), interactie met NSAID's ;(verhoogde bloedingskans)
  • Nortriptyline: tricyclische antidepressiva of TCA's. Start met 10-25 mg (afhankelijk van somatische co-morbiditeit, dementie, leeftijd), ophogen per 3-4 dagen met 25 mg tot 75 mg.
  • Lithium additie: alleen in overleg met ouderen psychiater
  • ECT: electroconvulsie therapie door ouderen psychiater

Aandachtspunten voor de praktijkverpleegkundige/praktijkondersteuner:

  • Antidepressiva werken niet meteen nadat ze zijn ingenomen. Het kan tot 6 weken duren voordat de werking merkbaar wordt. De aanvangsdosis is bij ouderen fors lager, vanwege de afname van de nier- en leverfunctie. Doordat de dosis langzamer moet worden opgebouwd, laat het effect ook langer op zich wachten.
  • Psychotherapie als interventie bij kwetsbare ouderen die kampen met cognitieve stoornissen valt af als optie
  • Lichamelijk activiteit en zonlicht zijn bewezen effectief voor herstel van een depressie
  • Als depressie geleidelijk ontstaat, is er het risico dat de diagnose over het hoofd wordt gezien. Daarom belangrijk de symptomen te herkennen en z.n. screeningsinstrumenten te gebruiken

Aandachtspunten /interventies:

  • bespreekbaar maken van de depressie (oudere en zijn naasten)
  • vaste dagindeling /structuur aan houden, stress voorkomen
  • ondersteunende gesprekken
  • zorg voor plezierige activiteiten (activiteitenbegeleiding)
  • aandacht geven aan ondersteuning van naasten zo nodig sociaalpsychiatrisch verpleegkundige of maatschappelijk werkende inschakelen
  • via het CIZ kan een aanvraag worden gedaan voor voorzieningen als dagbesteding of ondersteunende begeleiding (bijv. met hulp van een ouderenadviseur).
  • zo nodig ondersteuning bieden bij lichamelijke hygiene en bij therapietrouw. Preventie: diverse welzijnsorganisaties kunnen thuiswonende ouderen aan adressen helpen om vaardigheden op te doen waarmee zelfmanagementvaardigheden (gelukkig en gezond ouder worden) kunnen worden uitgebouwd.

[1] Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (kortweg DSM) is een Amerikaans handboek voor diagnose en statistiek van psychische aandoeningen dat in de meeste landen als standaard in de psychiatrische diagnostiek dient. De huidige versie (uit 2000) is een tekstrevisie van de vierde editie, aangeduid als DSM-IV-TR.

Literatuur:

  • Geriatrie- R.J. Schim van der Loeff-van Veen - ISBN 978 90 313 9148 6
  • Depressie bij ouderen, Huub Buijsen (1996, HB uitgevers); ISBN 978 90 557 4017


 
Addendum ouderen bij depressie (richtlijn GGZ & Trimbos instituut 2008)
GDS geriatric depression scale
Handreiking ysis medicatie
LESA depressieve stoornis
Steunpunt mantelzorg mezzo, depressie
Thuisarts, depressie
Toolkit depressie
Zorg voor beter, depressie
Contactgegevens
platformouderenzorg@pvkpoh.nl
ACADEMIC JOURNALS ®
Copyright | Disclaimer