PLATFORM OUDERENZORG
Voor Praktijkverpleegkundigen & Praktijkondersteuners
Zoek in kennisbank:

Dit artikel delen via:
Urineweginfecties
Urineweginfecties

Oorzaak /diagnose:
Een urineweginfectie is een ontsteking van de urinewegen door bacteriën. Vaak gaat het om bacteriën die in de darm leven en via de plasbuis in de blaas terecht komen. Daar veroorzaken ze dan een ontsteking. Omdat de plasbuis bij vrouwen korter is dan bij mannen, krijgen vrouwen gemakkelijker een blaasontsteking.
In de (normaal steriele) urine in de blaas vermenigvuldigen zich bacteriën, die ook het slijmvlies van de blaas aanvallen. Van bacteriurie spreekt men wanneer significante hoeveelheden bacteriën in de urine worden aangetroffen. Veel urineweginfecties bij ouderen verlopen asymptomatisch, dat wil zeggen dat er wel sprake is van bacteriurie, maar dat er zich geen waarneembare gezondheidsklachten voordoen.

Een oorzaak bij de geriatrische patiënt kan zijn: blaasresidu /blaasretentie. Dit kan ontstaan door bijv. prostaathypertrofie, obstipatie of een prolaps. Om dit na te gaan is het mogelijk indien er beschikking over is- een blaasscan toe te passen.
Het onderzoeken van de urine door middel van een urinestick of door het onderzoeken van het bezinksel van urine (sediment).

Daarvoor moet de urine van de patiënt opgevangen worden in een schoon potje. Van belang voor de uitslag:

  • Nitriet:  veel bacteriën reduceren nitraat in de urine tot nitriet, waardoor dit als indicator kan worden gebruikt voor de aanwezigheid van bacteriën (bacteriurie). Nitriet wordt door vele, maar niet door alle bacteriën aangemaakt.
  • Leukocyten, bloed, albumine wijzen op een ontsteking ergens in de urinewegen. Soms wordt een urinekweek gedaan. Bijvoorbeeld om te bekijken welke bacteriën verantwoordelijk zijn voor een urineweginfectie. Verse urine die op kamertemperatuur bewaard wordt moet binnen 2 uur onderzocht worden. Urine bewaard in de koelkast moet binnen 24 uur onderzocht worden. Urine kan niet opgevangen worden in incontinentiemateriaal, eventueel wel in een celstof matje.

Verschijnselen:

  • (toenemende) Urine-incontinentie
  • Pijn bij urineren
  • Frequentere mictie, loze aandrang
  • Pijn in de onderbuik
  • Koorts
  • Veranderd gedrag, delier

Andere symptomen kunnen zijn:

  • Verminderde eetlust
  • Vermoeidheid
  • Specifiek sterk ruikende urine
  • Troebele urine
  • Hematurie

Risicofactoren & complicaties:

  • Verkeerde toilethygiëne waardoor bacteriën van de anus naar de urethra worden versleept
  • Onvoldoende lediging van de blaas door spierzwakte, storing van de zenuwgeleiding of andere oorzaak
  • Verstopping van een permanente katheter (verblijfskatheter of suprapubische).
  • Nierstenen

Urineweginfectie bij een kwetsbare oudere kan secundaire gevolgen hebben: bedlegerigheid en achteruitgang in de ADL.

Nierbekkenontsteking en prostaatontsteking zijn de belangrijkste oorzaken van sepsis bij ouderen. Sepsis veroorzaakt door gramnegatieve bacteriën (bv. E coli, Pseudomonas) heeft een hoog sterfte percentage.

Urosepsis gaat gepaard met hoge koorts en snelle pols (snelle behandeling is geboden); bij de geriatrische patiënt kan verwardheid het enige symptoom zijn.

Behandeling:

In het algemeen wordt geadviseerd bij het optreden van (recidiverende) blaasontstekingen veel te drinken: 1,5 tot 2 liter per dag, waardoor men vaker moet plassen en bacteriën worden weggespoeld (let op, uitzondering: ouderen met een vochtbeperking).

Bij de behandeling van urineweginfecties wordt een onderscheid gemaakt tussen ongecompliceerde urineweginfecties en gecompliceerde urineweginfecties.  Aan de hand van de richtlijn bepaalt de arts of en welk antibioticum het best gekozen kan worden. Soms wordt behandeld aan de hand van de uitslag van de kweek.

Wanneer een blaasontsteking niet op tijd wordt behandeld, kan er een ontsteking van de nieren ontstaan (nierbekkenontsteking).

--> Overweeg bij recidiverende infecties bij oudere vrouwen het drinken van cranberrysap of slikken van cranberrycapsules (voorkomen dat de E. coli bacteriën zich kunnen hechten aan de slijmvliescellen van de blaaswand).

Aandachtspunten voor de praktijkverpleegkundige/praktijkondersteuner:

  • Zonder dat er sprake is van koorts of pijn bij het plassen, kan een oudere binnen enkele uren een delier krijgen (en verergert naarmate het langer duurt voordat de infectie is herkend).
  • Urineweginfectie bij mensen die een blaaskatheter hebben, moet alleen worden behandeld als deze symptomen geeft.
  • Adviezen: regelmatige toiletgang stimuleren (5 tot 6 maal per dag blaaslediging en blaas goed leegplassen). Hygiëne: van voor naar achteren vegen van het perineale gebied na de defecatie bij vrouwen.
  • Bij diabetespatiënten advies bloedsuikercontrole.

Literatuur:

  • Geriatrie, R.J. Schim van der Loeff-van Veen,  ISBN 978 90 913 9148 6

 



 
NHG standaaard urineweginfectie
NHG standaard samenvatting urineweginfectie
RIVM, urineweginfectie
Thuisarts, blaasontsteking
Verenso richtlijn urineweginfectie
Contactgegevens
platformouderenzorg@pvkpoh.nl
ACADEMIC JOURNALS ®
Copyright | Disclaimer