PLATFORM OUDERENZORG
Voor Praktijkverpleegkundigen & Praktijkondersteuners
Zoek in kennisbank:

Dit artikel delen via:
Obstipatie
Obstipatie

Er is sprake van obstipatie wanneer de ontlasting minder vaak komt dan iemand gewend is. Ook wanneer de ontlasting hard en droog is, zodat persen noodzakelijk is om tot ontlasting te komen, is er sprake van verstopping. In het algemeen geldt: minder dan 3x per week ontlasting = obstipatie

Oorzaak /diagnose:

Obstipatie is een vervelende aandoening die leidt tot een verminderd welbevinden en soms tot sociale isolatie, zeker wanneer deze gepaard gaat met fecale incontinentie

Oorzaken van obstipatie:

Tekort aan:

  • vocht
  • vezels
  • beweging
  • discipline

Medicatie:

  • spierontspanners
  • anti-Parkinson
  • morfine
  • antidepressiva
  • anti epileptica
  • ijzer /ca ++
  • diuretica
  • calciumantagonisten
  • antacida
  • antipsychotica

Secundair aan ziekte, bijv.:

  • hypothyreoïdie
  • M. Parkinson
  • MS
  • diabetes
  • colontumor
  • CVA
  • dwarslaesie
  • dementie
  • depressie

Verschijnselen:

  • Verandering van defaecatiepatroon: harde ontlasting
  • Buikpijn
  • Verminderde eetlust
  • Verlies van bloed of slijm
  • Urineretentie en urineweginfectie(door druk op de blaasmond kan deze niet goed geleegd worden)
  • Onrust en verwardheid. Vooral mensen met een CVA of dementie kunnen vaak niet goed aangeven wat er aan de hand is
  • Diaree (overloop diaree, komt voor bij fecale impactie, vooral bij ouderen, en is een uiting van ernstige obstipatie)
  • Aspecifiek: bijvoorbeeld sufheid

Behandeling:

Adviezen, in overleg met de patiënt:

  • stimuleren van de leefwijze:
    • toiletgang niet uitstellen
    • voldoende beweging
    • Bied vezelrijke voeding aan, indien mogelijk (groente, fruit, peulvruchten en volkoren producten)
    • Regelmatig voedingspatroon met extra aandacht voor de 3 hoofdmaaltijden per dag
    • Rustig eten en goed kauwen
  • Observeer de vocht inname (anderhalf tot twee liter vocht per dag is gewenst) check of de cliënt geen vochtbeperking heeft
  • De verzorgende neemt contact op met de praktijkverpleegkundige, nadat gekeken is of alle bovenstaande acties al overwogen zijn en gecontroleerd is of defaecatiepatroon goed is bijgehouden
  • Soms is het nodig om manueel harde faeces te verwijderen
  • Bij acute situaties zoals buikpijn en braken neemt de verzorgende direct contact op met de praktijkverpleegkundige /huisartsenpost
  • de arts doet zo nodig nadere diagnostiek en schrijft zo nodig medicatie voor, bijv. Movicolon.

Medicatie:

Onderstaande laxeermiddelen kunnen zonder recept gekocht worden.

  1. psylliumzaad of sterculiagom (poeder of korrels)
    Dit zijn natuurlijke vezels die ervoor zorgen dat de ontlasting meer vocht vasthoudt en zachtere ontlasting gevormd wordt. De darmen gaan daardoor beter werken. 1x dgs bij ontbijt nemen (bijv. door de yoghurt). Bij deze middelen minimaal 1,5 tot 2 liter per dag drinken, anders kan obstipatie verergeren.
  2. lactulose (stroop of zakjes poeder) of macrogol (zakjes poeder)
    Deze middelen trekken vocht naar de darmholte. Daardoor word de ontlasting dunner en zachter en gaan de darmen beter kneden. Bij het ontbijt innemen (darmen worden hier niet lui van)
  3. bisacodyl (tablet) of sennosiden (stroop)
    Deze middelen prikkelen de darm waardoor er meer vocht in de darm komt, ontlasting zachter wordt en beter naar buiten gewerkt wordt. 's Avonds innemen, dan komt de ontlasting de volgende dag op gang. Niet te vaak nemen. Soms kan een zetpil bisacodyl nodig zijn om de eerste harde ontlasting weg te krijgen. De ontlasting komt dan binnen een kwartier tot een uur op gang.
  4. Een (micro-)klysma (bijv. Microlax)
    Dit is een kleine tube waarmee een vloeistof (met daarin bepaalde zouten) in de anus gebracht worden. De vloeistof maakt de harde ontlasting zachter en werkt als een soort glijmiddel. Een microklysma geeft meestal direct aandrang. Geadviseerd wordt om dan te proberen nog een kwartier te wachten zodat het in kan werken.

Van probiotica (bijv. Actimel) is niet aangetoond dat ze helpen tegen verstopping.

Aandachtspunten voor de praktijkverpleegkundige:

De praktijkverpleegkundige zal samen met de patiënt en de verzorgende het probleem nog eens analyseren

  • zo ook nagaan: invloed van medicatie en onderliggende aandoeningen
  • inschakelen van de diëtist kan zinvol zijn (eventueel een voedingsvezelsupplement adviseren, bijv. pruimen of Benefiber)
  • pijn door een scheurtje bij de anus, advies: pijnverdovende lidocaïnezalf op de anus smeren
  • handelen volgens vastgesteld protocol ( zo nodig laxeermiddelen in overleg met arts); bijv. in de setting van het verpleeghuis
  • Literatuur:
  • Geriatrie R.J. Schim van der Loeff-van Veen, ISBN 978 90 913 9148 6

De Bristol Stoelgangkaart is een medisch hulpmiddel ontworpen om de vorm van menselijke ontlasting te categoriseren in zeven categorieën

Types 1 en 2 wijzen op obstipatie



 
De Bristol stoelgangschaal
NHG standaard, obstipatie
Richtlijn palliatieve zorg, obstipatie
Thuisarts, obstipatie
Contactgegevens
platformouderenzorg@pvkpoh.nl
ACADEMIC JOURNALS ®
Copyright | Disclaimer