PLATFORM OUDERENZORG
Voor Praktijkverpleegkundigen & Praktijkondersteuners
Zoek in kennisbank:

Dit artikel delen via:
Status na heupfractuur
Status na heupfractuur

Oorzaak /diagnose:

Veruit de meeste heupfracturen (ongeveer 90%) doen zich voor bij mensen boven de 60 jaar. Heupfracturen komen meer voor bij ouderen als gevolg van osteoporose en omdat zij een groter risico hebben te vallen. Bij een aantal geneesmiddelen neemt bij ouderen de kans op een heupfractuur toe. Eén op de drie vrouwen en één op de zes mannen die de leeftijd van 90 jaar hebben bereikt, hebben ooit hun heup gebroken. Aan het bovenstuk van de femur (dijbeen) zitten grote benige knobbels (trochanters) waaraan sterke spieren vastzitten. Boven de trochanters zit een korte nek met aan het uiteinde een bolvormige kop, die de buitenste helft van het heupgewricht vormt. De meeste heupfracturen komen voor net onder de bolvormige kop (dit wordt een collumfractuur genoemd) of in een van de trochanters (dit wordt een intertrochantaire heupfractuur genoemd). Een gebroken heup betekent voor hen een ingrijpende operatie en een lang revalidatietraject met een onzekere uitkomst. Na de breuk en operatie gaan ze vaak hard achteruit. Van de bijna 18.000 patiënten per jaar (bron RIVM) krijgt 43% procent complicaties, zoals: decubitus, delier, longontsteking, wondinfecties en één op de drie overlijdt in het eerste jaar na opname. Door hun leeftijd zijn ze bovendien kwetsbaarder voor zorggerelateerde schade: 8% van de oudere patiënten met een heupfractuur loopt schade op die potentieel vermijdbaar is, zo blijkt nu uit onderzoek van het NIVEL (Nederlands instituut voor onderzoek van de gezondheidszorg) en het EMGO+ instituut van VUmc. Voor alle ziekenhuispatiënten is dit risico 2,9%. Vrijwel altijd wordt de diagnose duidelijk door een eenvoudige röntgenfoto.

Verschijnselen:
Meestal betreft het een oudere patiënte, die na een niet heftig trauma, bijvoorbeeld een val, pijn heeft en niet kan staan. Bij onderzoek is het been korter en ligt naar buiten gedraaid, vergeleken met het gezonde been.

Behandeling:
Een gebroken heup wordt operatief behandeld door een traumachirurg of een orthopedisch chirurg. Afhankelijk van het type fractuur zal deze proberen het gewricht te herstellen met behulp van osteosynthese materiaal of het gewricht te vervangen door het plaatsen van een (kophals) prothese. De fractuur brengt veel pijn en stress met zich mee voor deze oude mensen. Voor de operatie zal preoperatief onderzoek gedaan worden. Een foto van hart en longen wordt meestal routinematig bij elke heupfractuur gemaakt.

Een gebroken heup is voor de oude en kwetsbare mensen die erdoor getroffen worden een fors risico. Ruim een kwart van de 55-plussers die een heup breekt, overlijdt binnen het jaar, en nog eens een kwart blijft invalide. De prognose voor mensen die niet behandeld worden is bijzonder slecht.

Na een gebroken heup moet de patiënt opnieuw leren lopen, al dan niet met behulp van hulpmiddelen (krukken, looprek of rollator). Een fysiotherapeut helpt hem daarbij. Veel oudere mensen revalideren (kortdurend) op een revalidatieafdeling van een verpleeghuis. Om te voorkomen dat de heup na de operatie uit de kom schiet, mag de patiënt in de eerste zes weken niet te ver bukken. Ook mag hij de benen niet over elkaar slaan en moet hij met een dik kussen tussen de benen slapen.

Aandachtspunten voor de praktijkverpleegkundige:

Fractuurrisico in relatie tot vallen:

Valgerelateerde risicofactoren dragen significant bij aan het ontstaan van een volgende fractuur. Valgerelateerde risicofactoren zijn:

Hoge(re) leeftijd

Vrouw zijn

Lage botmineraaldichtheid

Algemene gezondheidstoestand

Ondergewicht (BMI<19)

Gebruik van psychofarmaca

Polyfarmacie

Evenwichtsproblemen en valfrequentie

Fracturen in het verleden

Verminderd gezichtsvermogen

Verblijf in een verpleeghuis

Gebruik van hulpmiddelen bij het lopen

Heupfracturen in de familieanamnese

Cognitieve problemen
vitamine-D-deficiëntie

CVA

Ziekte van Parkinson

Gewrichtsklachten (artrose)

Urine-incontinentie

 

 

 

 

Adviezen:

  • Eet voldoende calcium en vitamine D

In melk en melkproducten, donkergroene groente, citrusvruchten, zalm uit blik, sardines en amandelen zit veel calcium. Uw huid zet de energie van het zonlicht om in vitamine D. Ga daarom veel naar buiten.

  • Blijf actief

Door een goede lichaamsbeweging blijven de botten sterk. Ga bijvoorbeeld wandelen.

  • Rook niet

Door roken neemt de botdichtheid af.

  • Voorkom valpartijen
     

De volgende maatregelen helpen om valpartijen te voorkomen:

  • zorg voor goede verlichting
  • zorg dat er niets in de weg ligt
  • draag geen schoenen met gladde zolen
  • laat regelmatig de ogen onderzoeken door een oogarts of opticien

Postoperatieve aandachtspunten na heupfractuur:

  • antistolling gedurende ca. 4 weken (zo nodig hulp bij fraxiparine spuiten)
  • aandacht voor eventueel delier
  • hulp bij ADL, (tijdelijke) aanpassingen, hulp thuis
  • fysiotherapie

Heupbeschermers lijken niet effectief in het voorkomen van heupfracturen[1]

[1] De belangrijkste reden daarvan is dat niemand 's nachts de heupbeschermers draagt, terwijl tijdens nachtelijke toiletbezoeken een verhoogd valrisico bestaat (therapietrouw moet niet alleen overdag worden gemeten; Van Schoor, 2003).
 

Hulpmiddelen, (transfer)technieken en instructiefilmpjes op het gebied van veiligheid en valpreventie zie website goed gebruik.



 
Goed gebruik, hulpmiddelen
Hier heb ik pijn, heupfractuur
Merckmanual, heupfracturen
NHG standaard fractuurpreventie
NHG standaard samenvatting fractuurpreventie
Thuisarts, heupfractuur
Zorg voor beter, valpreventie
Contactgegevens
platformouderenzorg@pvkpoh.nl
ACADEMIC JOURNALS ®
Copyright | Disclaimer