PLATFORM OUDERENZORG
Voor Praktijkverpleegkundigen & Praktijkondersteuners
Zoek in kennisbank:

Dit artikel delen via:
Anemie
Anemie

Anemie

Ziektebeeld anemie is aangepast op de herziening van eind 2014 in de NHG standaard.

In deze herziening is de morfologische indeling van de anemieën in micro-, normo- en macrocytaire anemie vervangen door een pathofysiologische indeling. Bij aanvullende diagnostiek is als eerste stap het MCV (gemiddelde celvolume van de erytrocyt) in combinatie met ferritine (opslageiwit voor ijzer) van belang. IJzerpreparaten worden niet meer in een vaste dosering(s) frequentie voorgeschreven maar afgestemd op de klachten en de patiënt. Bij anemie door vitamine B12 deficiëntie kan meestal vitamine B12 per os worden voorgeschreven.

Aanvullend onderzoek is in eerste instantie niet nodig bij premenopauzale vrouwen met anemie door hevig menstrueel bloedverlies. Nader onderzoek om een gastro-intestinale maligniteit uit te sluiten is geïndiceerd bij vrouwen > 50 jaar met ijzergebreksanemie zonder hevig menstrueel bloedverlies en bij mannen > 50 jaar met ijzergebreksanemie.

Definitie van anemie:

Bloedarmoede betekent dat er te weinig rode bloedcellen in het bloed zitten of dat de rode bloedcellen niet goed functioneren. Daardoor kan het bloed minder zuurstof vervoeren en kunnen er verschillende klachten optreden.

In de rode bloedcel zit hemoglobine (dit is een ijzerhoudend eiwit waarmee erytrocyten zuurstof kunnen binden en transporteren). Hemoglobine is nodig om zuurstof te vervoeren vanuit uw longen naar alle delen van het lichaam.

Bloedonderzoek moet uitwijzen of er sprake is van anemie.

Referentiewaarden:

Mannen: 8,5-11 mmol/l,  sprake van bloedarmoede indien Hb <8,5 mmol/l.
Vrouwen: 7,5-10 mmol/l, bloedarmoede bij een Hb < 7,5 mmol/l.

Cijfers/feiten:

De incidentie van anemie in de huisartsenpraktijk is 8,6 per 1000 patiënten per jaar, bij de helft is er sprake van ijzergebreksanemie. Deze diagnose wordt bij vrouwen ongeveer viermaal zo vaak gesteld als bij de mannen. Dit wordt meestal veroorzaakt door hevig menstrueel bloedverlies of tijdens de zwangerschap.

De incidentie van anemieën t.g.v. een vitamine B12- of foliumzuurdeficiëntie in de huisartsenpraktijk is ongeveer 1,8 per 1000 patiënten per jaar. Dit komt voornamelijk voor bij ouderen, alcoholisten, veganisten en bij atrofische gastritis.

Ongeveer  1% van de Nederlandse bevolking is drager van een hemoglobinopathie de meest voorkomende zijn thalassaemia minor en sikkelcelziekte.

Oorzaken van anemie:

  • IJzer te kort (meest voorkomend)
  • Vitamine B12 tekort
  • Foliumzuur tekort
  • Chronische aandoening, infectie of ontsteking
  • Erfelijke afwijking
  • Beenmergaandoeningen

Klachten:

  • Moeheid
  • Duizeligheid (denk bij ouderen om valgevaar)
  • Transpireren
  • Hevig menstrueel bloedverlies
  • Hartkloppingen
  • Gevoel flauw te vallen
  • Kortademig bij inspanning
  • Oorsuizen
  • Hoofdpijn
  • Bleekheid (bij ernstige bloedarmoede)

    Anamnese:

    Sprake van hevig menstrueel bloedverlies bij vrouwen in de reproductieve levensfase?

    Zo ja, overweeg of deze verklaring volstaat of dat aanvullende anamnestische vragen nodig zijn.

    In alle andere gevallen:

  • Recent bloedverlies
  • Is het voedingspatroon afwijkend (alcoholmisbruik, veganisme)
  • Bekend potentieel opnameprobleem (bijvoorbeeld ten gevolge van IBD, maag- of darmresectie);
  • Gebruik van metformine of protonpompremmers
  • Patiënten > 50 jaar: sprake van maagklachten, algehele malaise, onbedoeld/onverklaard gewichtsverlies, aanhoudend braken, stoornis of pijn bij voedselpassage, melaena, haematemesis, buikklachten, bloed vermengd met ontlasting of rectaal bloedverlies, veranderd ontlastingspatroon, colorectale maligniteiten bij 1ste familieleden jonger dan 70 jaar
  • Aandoening die een anemie tot gevolg kan hebben of infectieziekte doorgemaakt afgelopen maand
  • Risicogroep voor hemoglobinopathie, erfelijke vormen van anemie bij familieleden 

    Lichamelijk onderzoek:

    Vrouwen > 50 jaar zonder hevig menstrueel bloedverlies en mannen > 50 jaar met anemie en anamnestische maag- en/of buikklachten:

    Lichamelijk onderzoek van de buik, bij buikklachten tevens een rectaal toucher.

    Indien er sprake is van algehele malaise en/of gewichtsverlies gaat de huisarts na of er sprake is van  icterus, vergrote lymfeklieren, lever en milt.

    Indien noodzakelijk wordt er lab afgenomen en doorverwijzen naar de specialist. 

    Behandeling:

  • Medicamenteuze behandeling met ferrofumaraat
  • Na 4 weken labcontrole na start van ijzersuppletie, na normalisering van Hb behandeling nog 8 tot 12 weken continueren in halve dosering
  • Behandeling onderliggende oorzaken zoals vitamine B12 deficiëntie of foliumzuurdeficiëntie. Overweeg bij matig of bij een ernstige anemie een bloedtransfusie. De arts dient de leeftijd, comorbiditeit, aanwezigheid van klachten en de (vermoedelijke) oorzaak van de anemie mee te nemen bij het besluit om over te gaan tot een transfusie. In de meeste gevallen zal iemand naar het ziekenhuis moeten voor een bloedtransfusie.

    Soms is vervolgdiagnostiek noodzakelijk om de achterliggende oorzaak van de anemie op te sporen.

  • IJzergebreksanemie bij vrouwen >50 jaar zonder hevig menstrueel bloedverlies en mannen > 50 jaar: coloscopie, bij normale uitslag gevolgd door gastroscopie (bij maagklachten andersom)
  • Bij blijvend vermoeden van vitamine B12 deficiëntie of randnormaal of licht verlaagd vitamine B12: methylmalonzuur
  • Hemoglobinopathie of dragerschap vastgesteld: check indicatie voor dragerschapstests bij familieleden
  • Niet-conclusieve uitslag van het onderzoek naar hemoglobinopathie: overleg met internist/hematoloog 

    Aandachtspunten voor de praktijkverpleegkundige/praktijkondersteuner:

    Geven van voorlichting, indien er sprake is van ijzergebrekanemie en er wordt ijzersuppletie gegeven hou dan rekening met het volgende:

  • Voorkeur om ijzerpreparaten op een lege maag in te nemen
  • Suspensie of drank met een rietje tot achter de tanden ter voorkoming van verkleuring van de tanden/gebit
  • Bij maag-darmklachten advies om na de maaltijd het ijzerpreparaat in te nemen
  • Aandacht voor mogelijke obstipatie bij ferro gebruik
  • Mogelijke verkleuring van de ontlasting bij ferro gebruik
  • Vit C bevordert de resorptie van ijzer en melk en thee verminderen dit
  • Gebrekkige voeding is zelden de oorzaak van bloedarmoede, NHG zorgmodule leefstijl voeding geeft informatie over goede voeding, verwijs evt. naar de diëtiste.
  • Denk bij ouderen aan de volgende zorgproblemen: vermoeidheid, valproblematiek (duizeligheidsklachten), voedingsdeficiëntie.

Literatuur:

  • Nederlands Tijdschrift Klinische Chemie (2000), Anemie, Special. Pag. 6-9.

 



 
Hematologie Nederland, anemie
NHG standaard richtlijn anemie
Thuisarts, bloedarmoede
Contactgegevens
platformouderenzorg@pvkpoh.nl
ACADEMIC JOURNALS ®
Copyright | Disclaimer