PLATFORM OUDERENZORG
Voor Praktijkverpleegkundigen & Praktijkondersteuners
Zoek in kennisbank:

Dit artikel delen via:
Vitamine D deficiƫntie
Vitamine D deficiƫntie

Vitamine D deficiëntie:

Definitie:

“Er is sprake van vitamine D-deficiëntie als de calcidiolbloedspiegel onder de gewenste waarde ligt. In het algemeen spreekt men van vitamine D-insufficiëntie bij een calcidiolspiegel van 50–75 nmol/liter en van vitamine D-deficiëntie bij een calcidiolspiegel < 50 nmol/liter4. Bij ouderen is er behoefte aan suppletie van vitamine D bij een calcidiolspiegel < 75 nmol/liter (of als een sterke verdenking bestaat op vitamine D-deficiëntie en een bloedspiegelbepaling niet mogelijk of niet wenselijk is)”.

Voor behoud van sterke botten en spieren is vitamine D cruciaal. Zonlicht is de belangrijkste bron, het lichaam maakt zelf vitamine D aan uit zonlicht.

Vitamine D kan met de voeding worden opgenomen, het komt voor in vette vis, lever, vlees, eieren en melkproducten. Personen met een donkere huidskleur produceren minder vitamine D dan mensen met een lichte huidskleur. Vitamine D bevordert de opname van calcium en opbouw van de botten.

Vitamine D is essentieel voor stevige botten en tanden.

Bij een tekort kan er osteoporose optreden op latere leeftijd en gaat vooral bij vrouwen gepaard met een verhoogde kans op botbreuken. Ook kan er sprake zijn van een verminderde afweer en zwakkere spieren.

De ouder wordende huid is minder goed in staat om vit D aan te maken, daarnaast is het een feit dat onder invloed van zonlicht het lichaam vitamine D aanmaakt. Het is dan ook niet verwonderlijk dat kwetsbare ouderen een tekort opbouwen gezien zij te weinig buiten komen. Daar komt bij dat ouderen over het algemeen minder gaan eten, met het risico dat de voeding niet langer kan voorzien in de benodigde hoeveelheden vitamines en mineralen.

Uit verschillende studies blijkt dat de kans op botbreuken verkleind wordt indien vrouwen naast hun dagelijkse voeding extra vitamine D slikken. Tevens neemt de kans op vallen aantoonbaar af doordat de spieren ook sterker worden van vitamine D. Ouderen hebben vaker moeite met routinehandelingen zoals traplopen en opstaan vanuit de stoel. Vermoeidheid kan ook een gevolg zijn van vitamine D tekort. Victor Chels, specialist ouderengeneeskunde heeft onderzoek hiernaar verricht in de Nederlandse verpleeghuizen. Hieruit blijkt dat ongeveer 75% van de bewoners te weinig extra vitamine D krijgt. Na een heupfractuur overlijdt 30% van de bewoners binnen 1 jaar en een kwart komen terug op hun oude niveau.

Om valpartijen en botbreuken te voorkomen adviseert de Gezondheidsraad alle ouderen boven de 70 jaar dagelijks 800 eenhedenvitamine D in te nemen.

Het risico kan verminderd worden indien de adviezen van de Gezondheidsraad volledig in de praktijk worden gebracht. 

Diagnose:

De diagnose wordt gesteld aan de hand van bloedonderzoek.

De streefwaarde voor vitamine D staat ter discussie. De ondergrens schuift op naar een hogere waarde, omdat er aanwijzingen zijn dat pas bij een hogere spiegel fractuur- en valpreventie en/of verbeterde spierkracht wordt bereikt. De Nederlandse Vereniging voor Klinische Geriatrie hanteert voor calcidiolbloedspiegels bij kwetsbare ouderen een ondergrens van 75 nmol/liter1.

De Gezondheidsraad houdt in haar voedingsadvies bij een leeftijd > 70 jaar een lagere streefwaarde aan, ten minste 50 nmol/liter3.

Verschijnselen:

  • Spierzwakte
  • Spierkrampen
  • Pijnklachten
  • Vermoeidheid
  • Osteomalacie (verweking van botten)
  • Osteoporose (vaak in combinatie met een calciumtekort).

    Zorgproblemen bij ouderen:

  • Valproblematiek
  • Comorbiditeit
  • Vermoeidheid

    Aandachtspunten voor praktijkondersteuners / praktijkverpleegkundigen:

  • Preventief innemen van vitamine D adviseren bij ouderen, om een deficiëntie te voorkomen
  • Indien noodzakelijk diëtiste inschakelen
  • Ouderen dienen dagelijks 15-30 minuten overdag buiten te zijn in de maanden april tot oktober, handen en onderarmen dienen ontbloot zijn (pas op voor verbranding)
  • Voorkomen van valongelukken, zie valpreventie
  • Toolkit Vitamine D op de website van voedingscentrum

    Behandeling:

  • Niet-medicamenteuze behandeling zie hierboven beschreven
  • Behandeldoel is de calcidiolbloedspiegel terugbrengen op een aanvaardbaar niveau om gevolgen van vitamine D-tekort te voorkomen of te bestrijden.

    Pas bij ouderen > 70 jaar met een calcidiolspiegel < 75 nmol/liter (of een ernstige verdenking op vitamine D-deficiëntie) colecalciferol (vitamine D3) toe. Start hierbij met een hoge oplaaddosis, gevolgd door een veel lagere onderhoudsdosering.

  • Er zijn geen intoxicaties beschreven bij een onderhoudsdosering < 4000 IE colecalciferol per dag. De CBO-richtlijn osteoporose en fractuurpreventie adviseert als onderhoudsdosering maximaal 2000 IE per dag2.

    Literatuur

  • Schuitemaker, G.E. & de Graaf, T. (2008), Nieuw licht op vitamine D en chronische ziekten. Ortho Communications & Science, Gendringen

 

 

 



 
Farmacotherapeutisch kompas
Gezondheidsnet
Richtlijn fractuurpreventie
Thuisarts
Voedingscentrum
Zorg voor beter
Contactgegevens
platformouderenzorg@pvkpoh.nl
ACADEMIC JOURNALS ®
Copyright | Disclaimer