PLATFORM OUDERENZORG
Voor Praktijkverpleegkundigen & Praktijkondersteuners
Zoek in kennisbank:

Dit artikel delen via:
Ulcus cruris venosum
Ulcus cruris venosum

Oorzaak /diagnose:

Een ulcus cruris (open been) is een vooral onder ouderen regelmatig (>80 jaar 4 tot 5%) voorkomende aandoening die meestal onderaan het been ontstaat. Vrouwen zouden er twee- tot driemaal zo vaak last van hebben dan mannen. Een ulcus cruris (weefselverlies aan de oppervlakte van epitheel, dat traag of in het geheel niet door weefselvorming wordt aangevuld) geneest zeer moeizaam of nooit. Ongeveer 50% van de ulcera geneest binnen vier maanden, 20% is na twee jaar niet genezen, 8% na vijf jaar nog niet (CBO). Verschijnselen veneus ulcus cruris:

  • Lokalisatie: boven mediale malleolus.
  • Begrenzing: grillige wondranden;
  • Meestal onwelriekende geur;
  • Pitting oedeem;
  • Enkel-armindex ≥ 0,9;
  • Nachtelijke pijn, kramp;
  • Varices;
  • Hyperpigmentatie;
  • Atrofie blanche en induratie;
  • Zwaar, vermoeid gevoel bij stilstaan dat afneemt bij lopen;
  • Jeuk;

Risicofactoren: DM, hartfalen, oedeem, hypertensie, reuma, immobiliteit, varices, langdurig staan, huidaandoeningen als eczeem/psoriasis. Donkere vlekken Veel oudere mensen krijgen verkleuringen op de onderbenen in de vorm van donkere plekken. Deze vlekken (ijzerpigment) ontstaan doordat er naast vocht ook erytrocyten uit de aderwand worden geperst.

Behandeling:

Goede wondverzorging en het compressief zwachtelen zijn bij door veneus falen veroorzaakte wonden essentieel.

Wondbehandeling:

  • schoonmaken veneuze ulcus d.m.v. douche of in schoon kraanwater gedrenkte gazen;
  • debridement (verwijderen van dood weefsel) bij necrose (gepaard met veel pijn: start lokale pijnstilling);
  • beschermen ulcusrand met barriërecréme/-spray of zinkolie;
  • bedek het ulcus met een wondbedekker, keus afhankelijk van: wondfase (zwart (necrose), geel (debris) of rood (granulatie/epithelialisatie)), wondvochtigheidsgraad (nat, vochtig of droog) en infectiegraad (zie tabel 2);
  • aanbrengen secundair verband: absorberend verband bij natte en vochtige ulcera, gaasverband bij droge ulcera;
  • start ambulante compressietherapie.

Ambulante compressietherapie:

  • Frequentie afhankelijk van: hoeveelheid vochtproductie en conditie van het veneuze ulcus, hoeveelheid oedeem en mobiliteit van de patiënt.
  • Eerste keus: korte-rekzwachtels. Alternatief: vierlaags verband (bij immobiele patiënten).
  • Verwijs voor duplexonderzoek bij Enkel-armindex < 0,9. Absolute contra-indicatie voor zwachtelen: Enkel-armindex < 0,6 en een arteriële druk < 70 mmHg (cave arteriële ischemie).
  • Veel lopen en bewegen (oefeningen) ter bevordering circulatie en activeren kuitspierpomp.
  • Hoogleggen been in rust ter preventie oedeemvorming

Medicamenteuze behandeling (door arts):

  • Uitbreidende infectie (bv. erysipelas of cellulitis): behandel met systemische antibiotica conform NHG-Standaard Bacteriële huidinfecties
  • Pijn (t.g.v. ulcus cruris venosum, infectie of arteriële insufficiëntie) behandelen d.m.v. adequate pijnbestrijding
  • Pijnlijke wondverzorging/debridement: 1 tot 2 gram per 10 cm2 lidocaïnepriloca, necréme onder occlusie, inwerktijd 30 tot 45 min.

Verwijs naar dermatoloog of vaatchirurg bij (door arts).

  • geen genezingstendens na twee maanden behandeling of twijfel over de veneuze origine;
  • groot of diep ulcus waarvoor chirurgie nodig is;
  • ulcus waarbij de chronische veneuze insufficiëntie gecompliceerd wordt door lymfoedeem
  • indicatie voor duplexonderzoek (mobiele patiënten met varices en belangstelling voor vaatchirurgie, Enkel-armindex < 0,9).

Aandachtspunten voor de praktijkverpleegkundige:

Begeleiding /ondersteuning van de patiënt, vanwege:

  • lange duur (weken tot maanden) van de behandeling; verminderde zelfzorg;
  • het belang van oedeembestrijding door middel van zwachtelen en bewegen;
  • langdurig gebruik van therapeutische elastische kousen ter preventie recidief-ulcus. Bespreek de voordelen (voorkomen recidief, bescherming bij stoten, tegengaan oedeemvorming en minder moe gevoel benen) en nadelen (moeilijk aantrekken, stijf gevoel benen, cosmetisch minder fraai en noodzaak levenslang dragen); de kousen moeten trouw gedragen worden en elke 6 mnd worden vervangen.

Beoordeel de wond (gebruik event wondanamneseformulier), vraag naar therapietrouw, pijn en kwaliteit van leven (nachtelijke onrust, immobiliteit, sociale isolatie).

Adviezen:

  • voorkom overgewicht, zodat de benen niet overmatig belast worden
  • vermijd verwijding van de bloedvaten, dus geen hete baden, zonnebaden in volle hitte of langdurig saunabezoek
  • zorg voor voldoende beweging en vermijd lang staan of zitten.

Literatuur:

Geriatrie - R.J. Schim van der Loeff-van Veen, ISBN 978 90 313 9148 6

 



 
CBO richtlijn ulcus cruris
Hartstichting, open been
NHG standaard samenvatting ulcus cruris
Thuisarts, ulcus cruris
Wondenwijzer, ulcus cruris
Contactgegevens
platformouderenzorg@pvkpoh.nl
ACADEMIC JOURNALS ®
Copyright | Disclaimer