PLATFORM OUDERENZORG
Voor Praktijkverpleegkundigen & Praktijkondersteuners
Zoek in kennisbank:

Dit artikel delen via:
Fecale incontinentie
Fecale incontinentie

Fecale incontinentie is het ongewild verlies van ontlasting of het niet kunnen ophouden van ontlasting. Incontinentie van ontlasting komt vrij veel voor. Naar schatting zijn er in Nederland ongeveer 100.000 mensen met fecale incontinentie. Hoe vaak komt fecale incontinentie voor bij thuiswonende ouderen en hoe vaak bij ouderen in een verpleeghuis? 10% versus 50%. Fecale incontinentie lijkt een onderbelicht probleem te zijn met grote gevolgen voor de kwaliteit van leven.

Er zijn verschillende mogelijke oorzaken van fecale incontinentie:

  • Beschadiging van de kringspier in de anus

Beschadiging van de kringspier in de anus komt met name voor bij vrouwen die een zware bevalling hebben gehad. Het kan ook voorkomen als complicatie na een operatie, als gevolg van een ongeluk of na seksueel misbruik. Als de kringspier in de anus is beschadigd dan voelt de patient aandrang, maar kan de ontlasting niet opgehouden worden. Vaak treden de klachten na verloop van jaren op. De kringspier verslapt namelijk bij het ouder worden.

  • Het verslappen van de kringspier in de anus

Verslapping van de kringspier in de anus is vaak een combinatie van een slechtere werking van de kringspier zelf en een slechtere werking van de zenuwen naar de kringspier. Hierdoor verdwijnt het aandranggevoel, waardoor de patiënt niet merkt dat hij/zij ontlasting verliest.

  • Beschadiging van zenuwen die de kringspier en bekkenbodemspieren aansturen.

De kringspier en de bekkenbodemspieren worden aangestuurd door zenuwen. Deze kunnen beschadigd raken tijdens een bevalling. Ook kunnen beschadigingen ontstaan door langdurige obstipatie, een operatie of ouderdom.

Ook bij bepaalde ziekten kunnen de zenuwen beschadigd raken:

DM 20%

IBS 20%

CVA , recent 30% en na 3 jaar 15%

MS 51%

Traumatische wervelkolom letsel 27%

Spina bifida 80%

  • Verzakking van de endeldarm (anale prolaps)

Bij een anale prolaps is een deel van de endeldarm door de anus naar buiten gezakt. Op den duur leidt dit tot incontinentie.

  • Chronische darmontstekingen

Bij een chronische darmontsteking, zoals de ziekte van Crohn, colitis ulcerosa of proctitis, kan het slijmvlies van de endeldarm ontstoken raken. Dit kan een versterkt aandranggevoel veroorzaken. Hierdoor is het moeilijker om ontlasting op te houden.

  • Aanhoudende dunne ontlasting of diarree

Sommige mensen die langdurig last hebben van diarree hebben moeite met het ophouden van de ontlasting. 

  • Overloopdiarree (paradoxale diarree)

Bij langdurige verstopping kan dunne ontlasting langs de harde ontlasting in de endeldarm weglekken. Dit wordt ook wel overloopdiarree, paradoxale diarree of soiling genoemd. Bij ouderen is dit vaak de oorzaak van ongewild ontlastingsverlies.

  • Spastisch bekkenbodem syndroom

Het spastisch bekkenbodem syndroom ontstaat wanneer de bekkenbodemspieren en de inwendige sluitspier van de anus vrijwel altijd aangespannen zijn. Mensen die last hebben van het spastisch bekkenbodem syndroom hebben daardoor veel moeite met het kwijtraken van ontlasting. Zij hebben vaak last van langdurige verstopping. Hierdoor kan uiteindelijk overloopdiarree ontstaan.

Klachten en symptomen bij fecale incontinentie:

Ontlastingsincontinentie veroorzaakt vaak een combinatie van vervelende klachten.

Klachten van ontlastingsincontinentie zijn:

  • Niet kunnen ophouden van ontlasting;
  • Ongewild ontlastingsverlies;
  • Geen aandranggevoel van de ontlasting hebben;
  • Verlies van kleine beetjes slijm uit de anus;
  • Pijn, jeuk en een geirriteerde huid bij de anus;
  • Geen controle hebben over winden laten;
  • Gevoelens van schaamte als gevolg van vieze luchtjes en angst voor ongelukjes

Behandeling van ontlastingsincontinentie:

Bij ontlastingsincontinentie is de behandeling afhankelijk van de oorzaak. Als verstopping of diarree de oorzaak is, kan de arts voedingsadviezen geven en in sommige gevallen medicijnen voorschrijven. Bij een verslapping of beschadiging van de kringspier en/of bekkenbodemspieren zijn er verschillende behandelingen mogelijk:

  • Bekkenbodemfysiotherapie

Bij bekkenbodemfysiotherapie worden de spieren van de bekkenbodem getraind onder begeleiding van een gespecialiseerde fysiotherapeut. Door het versterken van de spieren is het vaak makkelijker om de ontlasting op te houden. Bij bekkenbodemfysiotherapie kan gebruik gemaakt worden van biofeedback. Bij biofeedbacktraining brengt de fysiotherapeut een sonde in de anus die de elektrische impuls van de bekkenbodemspieren opvangt. Dit wordt omgezet in beeld op een beeldscherm. De fysiotherapeut en de patiënt kunnen zo de spierkracht zichtbaar maken en daarmee het effect van de oefeningen bekijken.

  • Herstellen kringspier

In sommige gevallen kan een beschadigde kringspier operatief worden hersteld. Het beschadigde deel van de kringspier wordt vervangen door het nog aanwezige gezonde deel van de kringspier. Deze operatie wordt ook wel een sfincterplastiek genoemd.

  • Stoma

In zeer ernstige gevallen kan de arts samen met de patiënt besluiten om een stoma aan te leggen.

  • Darmspoeling

Door middel van het spoelen van de darm kan men ongewild ontlastingsverlies enige uren voorkomen.

  • Hulpmiddelen

Hulpmiddelen als anale tampons of incontinentiemateriaal kunnen voor sommige patiënten een (tijdelijke) oplossing zijn. Een anale tampon is alleen voor incidenteel gebruik.

Aandachtspunten voor de praktijkverpleegkundige/praktijkondersteuner:

  • Als de fecale incontinentie wordt veroorzaakt door obstipatie of diarree, zijn er een aantal maatregelen die deze klachten kunnen verminderen. Zie daarvoor obstipatie en diarree op deze website.
  • Goede huidverzorging bij gebruik incontinentiemateriaal
  • Zoek naar mogelijkheden tot multidisciplinaire samenwerking!
  • Fecale incontinentie is een heel vervelend probleem. Ongewild ontlastingsverlies geeft vaak niet alleen lichamelijke maar ook psychische problemen. Regelmatig hebben de klachten invloed op het sociale leven. Mensen die last hebben van fecale incontinentie worden vaak onzeker en hebben een schaamtegevoel. Maak dit bespreekbaar met de patiënt, verwijs eventueel door naar een bekkenbodemfysiotherapeut of een gespecialiseerde afdeling in het ziekenhuis.

Literatuur:
Ned Tijdschr Geneeskd. 2001;145:741-4  Fecale incontinentie bij zelfstandig wonende ouderen: onderzoeksresultaten naar voorkomen, hulpvraaggedrag, psychosociale aspecten en behandeling

T.E.M. Verhagen en A.L.M. Lagro-Janssen

 

 

 



 
Incontinentie net, Fecale incontinentie
Kennisbank, incontinentie voor ontlasting
Contactgegevens
platformouderenzorg@pvkpoh.nl
ACADEMIC JOURNALS ®
Copyright | Disclaimer