PLATFORM OUDERENZORG
Voor Praktijkverpleegkundigen & Praktijkondersteuners
Zoek in kennisbank:

Dit artikel delen via:
COPD
COPD

Oorzaak/diagnose

COPD  (“chronic obstructive pulmonary disease”) wordt gekarakteriseerd door een niet volledig reversibele luchtwegobstructie. De luchtwegobstructie is doorgaans progressief en wordt veroorzaakt door een abnormale ontstekingsreactie van de longen op schadelijke deeltjes of gassen (huisartsenrichtlijn COPD).  COPD is een verzamelnaam voor de aandoeningen chronische bronchitis en longemfyseem.
 De aandoening komt veelal uitsluitend voor bij (ex)rokers ouder dan 40 jaar. Roken is dus de voornaamste oorzaak voor COPD. Daarnaast kunnen jarenlange blootstelling tijdens uitvoeren van werk (bv. Bakkers, bouwvakkers, mijnwerkers) oorzaak zijn van COPD.

In Nederland wordt de prevalentie van COPD in de huisartsenpraktijk op basis van het (vervallen) gefixeerde afkappunt voor obstructie (FEV1/FVC-ratio < 0,7) geschat op 2,4% bij mannen en op 1,7% bij vrouwen. Daarmee zijn er in Nederland meer dan 350.000 mensen met de diagnose COPD.

Naast lichamelijk onderzoek en het afnemen van een anamnese is een spirometrie bepaling een essentieel onderdeel van de diagnostiekfase.
In de nieuwe richtlijn is de afkapwaarde voor obstructie gewijzigd. Voorheen was de vaste afkapwaarde: FEV1/FVC ratio van 0,7. In de nieuwe standaard is dit de waarde kleiner dan het 5e percentiel (Een z-score kleiner of gelijk aan -1,64 is er sprake van obstructie).

De ernst van de COPD wordt niet alleen meer bepaald door de FEV1, de ziektelast wordt hierin ook meegenomen. De ziektelast wordt bepaald aan de hand van een aantal metingen:  MRC, CCQ, aantal exacerbaties, BMI en FEV1 na bronchusverwijding.

Naast het leeftijdsafhankelijke afkappunt en het bepalen van de ziektelast is er meer aandacht voor de behoeften van de patiënt en voor zelfmanagement in de nieuwe richtlijn COPD.
Kernpunten:
- stoppen met roken
- bewegen
- gebruik (kortwerkende en/of langwerkende) luchtwegverwijders
- Inhalatiecorticosteroïden worden overwogen bij frequente exacerbaties

Verschijnselen

  • Chronisch hoesten

  • Sputumproductie

  • Kortademigheid

Andere symptomen kunnen zijn:

  • Inspanningsbeperking

  • Vermoeidheid

  • Pulmonale infecties

 

Risicofactoren en complicaties

-Roken
-Luchtvervuiling
-Beroep
-Erfelijke aanleg (aangeboren enzymtekort ( α-1- antitrypsinedeficiëntie)

Een complicatie bij COPD is een exacerbatie, ook wel een longaanval genoemd. Exacerbaties hebben een negatieve invloed op de kwaliteit van leven, functionele toestand, longfunctie en mortaliteit. Na een exacerbatie duurt het vaak lang voordat de patiënt weer op het oude nivo terug is, als dat al lukt.

Bij COPD komt vaak comorbiditeit voor zoals:
- Hart- en vaat ziekten
- Diabetes mellitus
- Cachexie
- Osteoporose
- Depressie
- Angststoornis

De combinatie astma en COPD komt ook nogal eens voor. Dit wordt het astma en COPD overlap syndroom genoemd (ACOS). In dit geval zal de patiënt medicamenteus worden behandeld volgens de standaard astma bij volwassenen.

 

Behandeling

  • Het belangrijkste van de behandeling van COPD is het stoppen met roken. Bied begeleiding aan bij het stoppen met roken.

  • Veranderen van leefstijl (beweging, voeding)

  • De medicamenteuze behandeling van COPD:
    Luchtwegverwijding is de hoeksteen van de medicamenteuze behandeling van COPD
    Kortwerkende luchtwegverwijders (β2-sympathicomimetica en anticholinergica) worden voor zonodig voorgeschreven.
    Bij aanhoudende klachten worden langwerkende luchtwegverwijders voorgeschreven. Dit is een symptomatische behandeling. Het gaat om β2-sympathicomimetica of anticholinergica, eventueel gecombineerd.
    Inhalatiecorticosteroïden(ICS) alleen overwegen bij patiënten met 2 of meer exacerbaties per jaar ondanks behandeling met een langwerkende luchtwegverwijder.
    Mucolytica kunnen worden ingezet bij problemen met taai slijm.

 

Aandachtspunten voor de praktijkverpleegkundige / praktijkondersteuner

  • Stoppen met roken heeft zin, ook op oudere leeftijd. Gebruik bij uitleg hierover eventueel de fletcher curve.

  • Stel jaarlijks opnieuw de ziektelast vast samen met de patiënt. Naar aanleiding hiervan kan de huisarts zonodig medicatie en/of behandeling bijstellen.

  • Blijf de inhalatietechniek jaarlijks controleren. Als de patiënt ouder wordt, kan de inhalatiekracht of techniek  soms afnemen.  Vooral als er andere aandoeningen mee gaan spelen, zoals bijvoorbeeld dementie, Parkinson, MS etc.
    Dan zal het device aangepast moeten worden op de nieuwe situatie.
    Denk ook aan het mond spoelen na gebruik inhalatiemedicatie

  • Gebruik bij de inhalatie instructie de website inhalatorgebruik.nl, hierop staan meerdere filmpjes om de instructie te ondersteunen. Ook kan het meest recente protocol geprint worden.

  • Uitleg geven over airtrapping kan met de video op luchtpunt.nl.

  • Als de ernst van de COPD toeneemt, kan de ADL een probleem worden voor de patiënt. Vaak kan fysiotherapie of ergotherapie hierin ondersteunen.

  • Aandacht voor een individueel zorgplan. Leg de afspraken overzichtelijk vast voor de patiënt en zijn medebehandelaars en mantelzorg. Gebruik hierbij evt. een longpas

  • Kwaliteit van leven is erg belangrijk, begeleid patiënt bij het maken van keuzes. Als het zelf douchen veel inspanning kost en hierdoor geen energie meer overblijft om het ontbijt te nuttigen, kan de keuze gemaakt worden om hulp bij douchen in te zetten om bijvoorbeeld ondervoeding te voorkomen.
    In het verpleeghuis is veel meer sprake van immobiliteit en zal dit ook meer ter sprake komen.

  • Tijdige inzet van fysiotherapeut en/of diëtiste kan problemen voorkomen.                                               

 

Literatuur

  • COPD een leidraad voor de praktijk, Redactie Niels Chavannes, Hans in ‘t Veen

  • Protocollaire astma/COPD-zorg. Editie 2015, M. Verschuur-Veltman, J.K.W. den Boer, P.J. Honkoop

  • Astma en COPD handboek, vierde druk, onder redactie van dr. A.P.E. Sachs en prof. Dr. P.N.R. Dekhuijzen

  • Artikel de Praktijk, nummer 2, 2015, Nieuwe NHG-Standaarden Astma bij volwassenen en COPD

 



 
Inhalatorgebruik
Longalliantie (LAN)
Longfonds
Luchtpunt
NHG protocollaire COPD zorg
NHG standaard COPD
Contactgegevens
platformouderenzorg@pvkpoh.nl
ACADEMIC JOURNALS ®
Copyright | Disclaimer