PLATFORM OUDERENZORG
Voor Praktijkverpleegkundigen & Praktijkondersteuners
Zoek in kennisbank:

Dit artikel delen via:
Zorgprobleem Eenzaamheid
Zorgprobleem Eenzaamheid

Definitie eenzaamheid:

“Eenzaamheid is een negatieve situatie, gekenmerkt door gemis en teleurstelling. Het is de uitkomst van een persoonlijke waardering van een situatie waarin iemand zijn bestaande relaties afweegt tegen zijn eigen wensen of verwachtingen ten aanzien van relaties. Eenzaamheid is dus een persoonlijke, subjectieve ervaring. Gevoelens van eenzaamheid hebben vooral betrekking op gebreken in de kwaliteit van relaties. Maar iemand kan zich ook eenzaam voelen doordat het aantal contacten lager is dan gewenst”.
Eenzaamheid is een gevoel en daardoor erg subjectief. Hoe iemand met eenzaamheid omgaat varieert van persoon tot persoon.

Soorten eenzaamheid (beperkt tot ouderen):

  • Sociale eenzaamheid (isolement): er alleen voor staan, zeer klein netwerk
  • Situationele eenzaamheid: door ziekte of armoede, het gevoel opgesloten te zijn in je huis
  • Emotionele eenzaamheid: missen van een intieme partner, gevoelens niet kunnen delen

Feiten:

Het percentage eenzamen neemt toe met het ouder worden, dit betreft de sociale eenzaamheid. Vanaf het 75 jaar neemt het percentage mensen dat zich emotioneel eenzaam voelt toe. De kans op eenzaamheid wordt groter na de leeftijd van 75 jaar door opeenstapeling van verschillende gebeurtenissen zoals het overlijden van de partner/ vrienden, verlies van mobiliteit en zelfstandigheid. Van de 85-plussers, voelt meer dan de helft (59%) zich eenzaam.

Risicogroep:

Een belangrijke oorzaak van eenzaamheid is het verlies van relaties. Dit geldt vaker voor vrouwen gezien de gemiddelde levensverwachting hoger is dan voor mannen.
Afwezigheid van sociale contacten, kinderen wonen vaak ver weg. Hoogbejaarden hebben daarnaast kinderen die op hun beurt al weer bejaard zijn. 
Eenzaamheidsgevoelens ontstaan door verveling, weinig activiteiten en een sombere kijk naar de toekomst. Lager geschoolden geven vaker aan zich eenzaam te voelen en meer moeite te hebben om de vrije tijd zinvol door te komen. Dit isolement heeft ook veel te maken met de plaats die ouderen in de samenleving innemen en de veranderingen in de betrokkenheid van die ouderen bij het maatschappelijk gebeuren. Ouderen die zich minder gezond voelen ervaren meer eenzaamheidsgevoelens dan leeftijdsgenoten die zich redelijk gezond voelen. 

Ook zie je gevoelens van eenzaamheid ontstaan doordat ouderen die wonen in een verzorgingshuis zich terugtrekken in eenzaamheid ten gevolge van een handicap. Bescheidenheid speelt een grote rol, veel ouderen vinden dat zij niet te veel mogen vragen aan hun kinderen.
Factoren die mee spelen in de vereenzaming van ouderen in verzorgingshuizen:

  • moeilijk of onplezierig gedrag van de bewoner
  • gebrek aan privacy
  • sterke scheiding tussen het verzorgingshuis en de buitenwereld
  • gebrek aan zinvolle bezigheden
  • afhankelijkheid van het verzorgend personeel
  • negatieve sfeer op de afdeling

Herkenning
Het is van belang om ouderen die in een isolement verkeren in kaart te brengen, vroeg-signalering is belangrijk. Mocht iemand eenzaam zijn dan is het van belang te achterhalen wat de achterliggende oorzaak is en of de persoon zelf in staat is er iets aan te doen. Aanvullend kunnen mensen uit de directe omgeving van de oudere, of een organisatie, hulp bieden. Eventuele screening op eenzaamheid kan middels de gevalideerde eenzaamheidsschaal van De Jong Gierveld en Kamphuis. 

Interventie:

Als Praktijkverpleegkundige/ondersteuner is het belangrijk om oog te hebben voor ouderen die eenzaamheid ervaren.

Allereerst is het belangrijk dat signalen juist worden geïnterpreteerd.

  • Is er sprake van eenzaamheid en is de cliënt zich hier van bewust?
  • Gaat het om een gemis aan intimitiet of een gemis van vrienden en kennissen
  • Wil de cliënt de eigen situatie veranderen?
  • Bespreek samen met de cliënt de mogelijkheden om de situatie te veranderen. Maak kleine stapjes omdat deze voor iemand die eenzaam is, soms al grote stappen zijn
  • Plan na een periode een evaluatiegesprek met de cliënt

Bied bewoners in een verzorgingshuis ondersteuning aan in de vorm van:

  • Bewonersgericht werken
  • Eettafelprojecten waar bewoners gezamenlijk de maaltijd nuttigen
  • Het aanbieden van extra contactmogelijkheden in de vorm van dagopvang, huiskamers en gespreksgroepen.

Er bestaat geen ‘medicijn’ tegen eenzaamheid. Er zijn manieren om eenzaamheid aan te pakken: Iemand gaat zelf aan de slag gaat met het probleem, al dan niet met hulp van een ander. Er komt een passend hulpaanbod vanuit een organisatie.
Het eventueel inschakelen van een maatschappelijk werker, psycholoog of een coach kan nuttig zijn om een verandering van denken te bewerkstelligen en eventuele verwachtingen bij te stellen. Het kan hierbij gaan om het wennen aan eenzaamheid. Hieraan voorafgaand is het zinvol bij de vragen stil te staan wat iemand wilt en in welke vorm. Wil iemand een nieuwe partner of bestaande contacten intensiveren? Of is er behoefte aan een wandelmaatje. Een organisatie kan hulp bieden in de vorm van voorlichting over eenzaamheid. Er zijn ook georganiseerde bijeenkomsten waarbij mensen met anderen in contact kunnen komen. Er kunnen ook huisbezoeken plaats vinden door een vrijwilliger.  Via de gemeente (sociaal team/WMO) kan een aanvraag gedaan worden voor voorzieningen zoals dagbesteding of ondersteunende begeleiding. Hierbij kan een ouderenadviseur of casemanager ouderen/dementie hulp bieden. 

In de toolkit is de eenzaamheiddschaal van De Jong Gierveld en Kamphuis terug te vinden. 

 



 
Eenzaamheid
Innovatie in ouderenzorg
Ouderenfonds
Samen tegen eenzaamheid
Volksgezondheid en info
Contactgegevens
platformouderenzorg@pvkpoh.nl
ACADEMIC JOURNALS ®
Copyright | Disclaimer