PLATFORM OUDERENZORG
Voor Praktijkverpleegkundigen & Praktijkondersteuners
Zoek in kennisbank:

Dit artikel delen via:
Zorgprobleem Rouw en Verliesverwerking
Zorgprobleem Rouw en Verliesverwerking

Definitie: 

Rouw kan veroorzaakt worden om verschillende redenen. Rouw is een reactie op een ingrijpende verandering of verlies. Een van de ingrijpendste oorzaken van het ontstaan van rouw is het overlijden van een dierbare. Voor ouderen wordt rouw vaak gekenmerkt door een opeenstapeling van verschillende verliezen. De gezondheid neemt af waardoor iemand afhankelijk wordt van anderen. Ouderen kunnen zelf te maken krijgen met vergeetachtigheid of dementie, of een partner die daar mee te maken krijgt. De wereld van ouderen wordt kleiner vanwege overlijdens in familie- en vriendenkring. Kinderen en kleinkinderen zijn vaak erg druk of wonen ver weg waardoor frequente bezoekmomenten niet mogelijk zijn. Intensief contact is dan vaak enkel mogelijk met de partner. Als door overlijden de partner wegvalt blijft iemand achter in een rouwproces. Dit rouwproces kan soms zo dusdanig zijn dat iemand het leven als uitzichtloos ervaart.

Voor iedereen is rouwverwerking anders en ook het proces verschilt per persoon. Er zijn vijf fases van rouwverwerking (Kobler-Ross): 

  • Ontkenning: in deze fase direct na het overlijden van iemand overheerst vaak een gevoel van onwerkelijkheid. In deze fase zal iemand geleidelijk de waarheid gaan zien.
  • Boosheid en protest: gedurende deze fase ontstaan er vaak veel vragen bijv. Waarom overkomt mij dit? of Het is niet eerlijk. Mensen zoeken vaak een schuldige om hun verdriet en boosheid op te projecteren.
  • Onderhandelen en woede/machteloosheid: dit bestaat er in vele vormen. Een voorbeeld kan zijn onenigheid over een erfenis. 
  • Verdriet of depressie: dit is vaak de zwaarste en verdrietigste tijd. Dit is de fase waarin het verdriet echt doordringt. 
  • Aanvaarding: in deze fase kan iemand voorzichtig vooruit kijken en het verdriet een plek geven. 
  • In dit hele proces verwerkt de nabestaande op zijn/haar eigen manier het verlies en accepteert langzamerhand de definitieve afwezigheid van iemand. Het is goed er bij stil te staan dat iedereen op een eigen manier rouwt en dat niks goed of fout is. Rouw is niet iets waar mensen zich voor hoeven te schamen en iedereen krijgt er mee te maken. In Nederland zijn er ongeveer 140.000 weduwnaren en ongeveer 630.000 weduwen van 60 jaar of ouder. 

Rouwverwerking bij verschillende culturen

Overal krijgen mensen met te maken met rouw en verlies en iedereen reageert daar anders op. Bepaalde gewoonten en rituelen zijn cultureel of religieus bepaald. Onderstaand staan er voor een aantal grote groepen de belangrijkste gewoonten en rituelen genoemd:

  • Boeddhisme:
    Boeddhisten geloven in reincarnatie. Boeddhisten laten geen verdriet, angst of andere negatieve emoties zien bij een overlijden omdat dit een teken is van een verkeerde gehechtheid
  • Christendom: 
    Verdriet is aanwezig tijdens de uitvaart, maar de rouw daarna is meer ingetogen. Bij het protestantisme is rouw meer ingehouden en soberder
  • Hindoeisme: Hindoes geloven in reincarnatie. Na een overlijden is er een periode van soberheid voor de familie. In deze periode wordt er vegetarisch gegeten en geen alcohol gedronken. Ook dragen Hindoes in deze periode geen sieraden of make-up en kleding is zwart en/of wit. Na 13 dagen word de rouwperiode opgeheven, maar pas na een jaar mogen opnieuw feestelijkheden georganiseerd worden. Verdriet wordt zowel door mannen als door vrouwen getoond, maar niet overdreven
  • Jodendom: In het Jodendom staat alles in het teken van rouwen tot 7 dagen na de uitvaart, alle andere activiteiten worden in deze dagen opzij geschoven. Interactie met nabestaanden, de overledene en de omgeving zijn belangrijk voor de verwerking. Er worden veel verhalen verteld over de overledene
  • Islam: De moslims geloven dat de dood het einde van het leven is. De eerste 3 dagen na de uitvaart wordt familie gecondoleerd en krijgen ze eten van familie en buren. De rouwperiode binnen de Islam duurt veertig dagen. Deze periode wordt afgesloten met gebeden om de overledene op te nemen in de hemel. Deze afsluiting heeft vaak een feestelijk karakter omdat de overledene nu aan een beter bestaan is begonnen. 

Herkenning: 

  • Een intens gevoel van alleen-zijn
  • Leegte 
  • Neerslachtigheid
  • Schuldgevoelens
  • Verhoogde alertheid en rusteloosheid
  • Verwardheid en traag denken
  • Alleen maar aan de overledene kunnen denken of over kunnen praten
  • Dromen over de overledene
  • Verwaarlozing 
  • Verminderde eetlust
  • Minder zelfvertrouwen
  • Slechte nachtrust
  • Concentratieproblemen
  • Lichamelijke klachten: hoofd-, nek- en rugpijn, hyperventilatie, het koud hebben, hevig transpireren en hartkloppingen.

Verwerkingsproblemen:

Als rouw en emoties na een verlies zeer intens blijven en ook na maanden niet verminderen kan dit een reden zijn om te denken aan verstoorde rouw. Er is dan een probleem in het verwerkingsproces. Hierbij kan gedacht worden aan het vastlopen in bepaalde emoties als schuldgevoel of ernstige neerslachtigheid. Ook kan het voorkomen dat een nabestaande bang is zichzelf iets aan te doen, angst heeft voor dezelfde aandoening als de overledene of zijn/haar uitvlucht zoekt in drank-drugs- of medicijngebruik of ander problematisch gedrag. 

Interventie: 

  • Lotgenotencontact kan steun geven aan nabestaanden. Lotgenotencontact kan in de vorm van telefoongesprekken, huisbezoeken of groepsbijeenkomsten;
  • Ter overbrugging van de moeilijkste periode kan een huisarts kalmerende middelen of slaappillen voorschrijven. Dit wordt zoveel mogelijk beperkt omdat het niet de bedoeling is de confrontatie uit de weg te gaan, want dit kan het rouwproces beinvloeden en uiteindelijk belemmeren; 
  • Bij vermoeden van verstoorde rouw is het noodzakelijk professionele hulp in te schakelen bij de huisarts, deze kan eventueel verwijzen naar een instelling voor geestelijke gezondheidszorg of naar een psycholoog in de buurt.

Literatuur: 



 
Psychische gezondheid
Contactgegevens
platformouderenzorg@pvkpoh.nl
ACADEMIC JOURNALS ®
Copyright | Disclaimer