PLATFORM OUDERENZORG
Voor Praktijkverpleegkundigen & Praktijkondersteuners
Zoek in kennisbank:

Dit artikel delen via:
Zorgprobleem Probleemgedrag
Zorgprobleem Probleemgedrag

Definitie:

Probleemgedrag "Alle gedrag van de patiënt dat door deze patiënt en/of zijn omgeving als moeilijk hanteerbaar wordt ervaren". Probleemgedrag kan zich in veel verschillende vormen voordoen. Bij probleemgedrag wordt al snel gedacht aan fysieke of verbale agressie. Weglopen, roepen, dwalen, zelfverwonding, onrust, overmatig alcohol en drugsgebruik kan ook als probleemgedrag worden ervaren.

Prevalentie:

Probleem gedrag komt veel voor, er zijn vele onderzoeken verricht maar deze zijn niet vergelijkbaar omdat er verschillende definities van probleemgedrag worden gehanteerd.

Risicofactoren:

Probleemgedrag kan verschillende oorzaken hebben. Lichamelijke, psychische, persoonlijke en sociale factoren  bij de patient en de omgeving kunnen een rol spelen bij het ontstaan van probleemgedrag.

Lichamelijke factoren:

Om na te gaan of lichamelijke factoren of medicijngebruik de oorzaak is van het probleem gedrag, dien je rekening te houden met: 

  • Gebruikt cliënt medicijnen die van invloed zijn op het gedrag?
  • Zijn er veranderingen in de lichamelijke toestand van de cliënt?
  • Wees bedacht op overmatig alcohol- en koffie gebruik , nicotine en drugsgebruik en/of onthouding hiervan
  • Zijn er verandering mbt inname van voeding, in de ADL, in cognitieve functies,  toiletgang, pijnklachten en slaappatroon?
  • Psychische factoren

Wordt het probleemgedrag veroorzaakt door een psychische stoornis? Denk hierbij aan: delier, psychische stoornissen, dementiesyndroom.

Persoonlijke factoren:

Spelen persoonlijke factoren een rol bij het veroorzaken van het probleemgedrag, let hierbij op:

  • Relevante levensloopinformatie 
  • Stemmingswisselingen
  • Controle verlies
  • Wordt er voldoende rekening gehouden met de leefstijl van de client?
  • Omgevingsfactoren

Omgevingsfactoren kunnen ook een trigger zijn voor het probleem gedrag.

  • Het betuttelen van de patient door familie
  • Deskundigheid van de hulpverleners
  • Te grote leefgroepen, gemis aan huiselijke sfeer 
  • Dagritme past niet bij de patient, is er een zinvolle dagbesteding
  • Te weinig mogelijkheden om zich terug te trekken, 
  • Te weinig bewegingsvrijheid, gesloten deuren, niet naar buiten kunnen
  • Meerpersoonsslaapkamers

Wat kun als je als PVK/POH doen?

Het is van belang om het probleemgedrag in kaart te brengen. Geef een concrete beschrijving van het gedrag. 

  • Duur, frequentie, tijdstip
  • Plaats en omstandigheden
  • Determinanten (zijn er provocerende of escalerende factoren aan te wijzen)
  • Gevolgen (voor wie is het gedrag een probleem) 
  • Verklaring gedrag

Dit geeft de arts verheldering en mogelijk de oorzaak van het probleemgedrag. Indien nodig zal er vervolg onderzoek plaats vinden. Nadere anamnese bij patiënt, verzorgenden en familie en lichamelijk, neurologisch, laboratorium en psychologisch onderzoek.

Taak voor de POH/PVK is informatie geven aan medewerkers en mantelzorgers over gedragsproblemen. Indien nodig inzet van een mantelzorgcoordinator om de mantelzorger te ondersteunen.

Inschakelen van het sociaal team (gemeente indien dagbestending gewenst is), evt overleg met maatschappelijk werk of POH-GGZ.

Behandeling:

De behandeling zal bestaan uit een combinatie van onderstaand.

  • Behandeling van lichamelijke factoren of aanpassing van het medicijngebruik, zonodig wordt de client doorverwezen naar relevante medisch specialisten
  • Psychosociale begeleiding en behandeling
  • Inzetten van psychofarmaca (dit is een aanvulling op de psychosocoale interventies) 
  • Middelen of maatregelen inzetten 
  • Momenteel wordt gewerkt aan een herziening van de richtlijn Probleemgedrag waarbij nadrukkelijker aandacht wordt besteed aan het monitoren en evalueren van psychofarmaca.

In sommige regio’s is het mogelijk om de specialist ouderengeneeskunde te consulteren. De specialist ouderengeneeskunde kan de huisarts ondersteunen bij het inkaart brengen van de gedragsproblematiek, oorzaken en behandelplan opstellen.

Middelen of maatregelen: 

Middelen en maatregelen worden in het kader van de wet BOPZ toegepast ter afwending van gevaar voor de patiënt of diens omgeving.  Gebruikelijke middelen/ maatregelen zijn:  fixatie, afzondering en niet vrijwillige toediening van psychofarmaca. Bij de toepassing van middelen of maatregelen dient er steeds een afweging te worden gemaakt tussen het risico voor de patiënt en diens omgeving en de nadelen van toepassing van middelen of maatregelen. In het multidisciplinaire overleg wordt het behandelplan en zorgplan opgesteld. Het zorgplan behoeft de instemming van de patient en/of diens vertegenwoordiger (WGBO).

Evaluatie: 

Betrek waar mogelijk ook de familie bij de evaluatie. Leg de evaluatiemomenten vast in het stappenplan. Wat zijn de resultaten van de acties? Wat heeft meer tijd nodig om resultaten te behalen? Wat moet worden bijgesteld? Wat is extra nodig voor veranderingen in het gedrag? In de instelling zorgt de verpleeghuisarts/sociaal geriater ervoor dat het beleid voor de patiënt met probleemgedrag wordt geëvalueerd. De volgende onderdelen komen aan bod: 

  • Behandeling van lichamelijke factoren of aanpassing van het medicijngebruik
  • Psychosociale begeleiding en behandeling
  • Behandeling van probleemgedrag met psychofarmaca
  • Middelen of maatregelen

Ondersteuning medewerkers: 

Medewerkers en mantelzorgers kunnen probleemgedrag als lastig of zelfs bedreigend ervaren. Het kan een machteloos gevoel geven omdat ze geen mogelijkheden zien om iets aan de situatie te veranderen. De medewerkers dienen hierbij ondersteuning te krijgen van de arts door het organiseren van besprekingen van patiënten met probleemgedrag. Hier dient ook aandacht te zijn voor emotionele steun waarbij de medewerker uiting kunnen geven aan gevoelens van onmacht en angst die door het probleemgedrag worden opgeroepen. Personeel dient deskundig en bekwaam te zijn, deskundigheids niveau op peil houden door het volgen van scholing, etc.

Literatuur: 



 
Kennisbundel probleemgedrag
Richtlijn Probleemgedrag
Zorg voor beter
Contactgegevens
platformouderenzorg@pvkpoh.nl
ACADEMIC JOURNALS ®
Copyright | Disclaimer